Paus Leo XIV wachtte niet. Vanaf het begin wist hij dat kunstmatige intelligentie aangepakt moest worden. Maandag eindigde het wachten. Magnifica Humanitas. Zijn eerste encycliek. 42.300 woorden lang. Het is compact, veeleisend en urgent. Een oproep om de code te reguleren voordat de code ons reguleert.
Hij is 70. Een Amerikaan. Een wiskundige. Toen hij in mei 2025 werd verkozen, richtte hij zich onmiddellijk op het beschermen van de menselijke persoon tegen de stroom van algoritmen. Dit is geen bijproject voor het pausdom. Het is het centrale principe. De industriële revolutie is terug, maar sneller, enger en gemaakt van silicium.
Big tech is aan het sprinten. OpenAI. Antropisch. De modellen worden elke week slimmer. Het debat woedt: zal AI ons redden of breken?
Leo stapt regelrecht het vuur in.
Wat ‘ontwapenen’ werkelijk betekent
Het document daagt de machtsmakelaars rechtstreeks uit. AI is een waardevol instrument. Ja. Maar het vergt waakzaamheid. De paus wil geen monopolie. Hij wil een cheque.
De zinsnede die ieders aandacht trok was de oproep om ‘AI te ontwapenen’.
Het klinkt als militair jargon. Het is niet helemaal.
“Ontwapenen betekent het in diskrediet brengen van de veronderstelling dat technische macht automatisch het juiste bestuur schenkt… waardoor het de mensheid niet kan domineren.”
Hij zegt niet dat we de servers kapot moeten maken. Hij zegt dat we de monopolies moeten vernietigen. Bevrijd de technologie van bediening met één hand. Open het voor discussie. Maak het mensvriendelijk. Geef het terug aan de vele culturen van de wereld.
Het is een breed mandaat. Voorzichtigheid in oorlogsvoering. Voorzichtigheid op de werkvloer. Deze tekst zal waarschijnlijk de komende tien jaar een hoeksteen worden voor beleidsmakers, advocaten en programmeurs.
Wie beslist over goed en kwaad?
Dit geldt niet alleen voor katholieken. De encycliek spreekt iedereen aan. “Gelijke waardigheid van alle mensen.” “De allerhoogste waarde van de mensenrechten.” “Bouwen aan een gemeenschappelijk goed.” Dit zijn geen niche-ideeën. Ze vormen de vloer voor de hele kamer.
Leo wantrouwt de tech-elites die het rulebook schrijven. Hij wil niet dat degenen die de instrumenten bouwen ook over hun ethiek beslissen. Nee. Ethiek behoort tot gedeelde normen van sociale rechtvaardigheid. Ze hebben een open discussie nodig.
“Een meer morele AI is niet genoeg als die moraliteit door slechts enkelen wordt bepaald.”
Eenvoudige wiskunde. We hebben inspraak nodig in het systeem. Wij allemaal.
En dan is er nog het verleidelijke karakter van de interface zelf. AI-tools zijn snel. Eenvoudig. Eenvoudig. Gevaarlijk.
Ze moedigen luiheid aan. Overmatig vertrouwen op kant-en-klare antwoorden. Persoonlijke creativiteit verdwijnt als het oordeel wordt uitbesteed aan een server.
Erger nog is de imitatie van empathie.
AI bootst de menselijke verbinding goed na. Het voelt alsof je met iemand praat die om je geeft. Voor enkelen is dat prima. Maar voor de eenzamen, kwetsbaren en minder kritische mensen is het een valstrik. Een illusie van een echt persoonlijk onderwerp.
“Het gevaar… is niet zozeer dat iemand denkt dat hij of zij met een andere persoon communiceert, maar eerder dat hij geleidelijk aan het verlangen verliest om echte menselijke connecties te vormen.”
We lopen het risico te vergeten hoe we contact kunnen opnemen.
De afstammingslijn van Leo XIV
Waarom doet hij dit? Kijk naar de naam.
Paus Leo XIV.
Hij channelt Leo XIII. Die voorganger werd geconfronteerd met de industriële revolutie, de chaos van kapitaal en arbeid. Hij schreef Rerum Novarum.
Nu is het de informatierevolutie. En de inzet is aantoonbaar hoger.
Brian Boyd van The Future of Life Institute ziet de draad. Leo actualiseert de katholieke sociale leer voor een nieuwe eeuw. Hij beschouwt AI als de belangrijkste technologie in een millennium.
Het bepaalt hoe wij samenleven.
Leo heeft zich geconcentreerd op specifieke wonden: de bescherming van kinderen, de heiligheid van de menselijke stem, de erosie van de rechten van werknemers. Hij praat rechtstreeks met ontwikkelaars. Jij, de codeur, hebt een spirituele verantwoordelijkheid. Jouw ontwerpkeuzes weerspiegelen jouw visie op wat de mensheid is.
Silicon Valley is daar huiverig voor.
Marc Andreessen, de durfkapitalist, bespotte onlangs de paus. Hij gebruikte memes. Het landde niet. De meeste mensen, zelfs in de technologiecentra, waren van mening dat de paus gezond verstand had gebruikt dat genegeerd was.
“Waarom ben je boos als iemand je erop wijst wat gezond verstand zou moeten zijn?” vroeg Boyd, en merkte op dat stemmen van alle pluimage het daarmee eens waren.
Er zit ook een geografisch voordeel aan. Leo is de eerste Amerikaanse paus. Hier geboren. Maar hij bracht jaren door in Latijns-Amerika. Hij heeft een dubbel perspectief. Hij ziet Amerika van binnenuit, en de kijk van de wereld op Amerika van buitenaf.
Dat maakt hem bij uitstek geschikt om met beiden te spreken.
Hij heeft geen wetten. Hij heeft geen boetes. Hij heeft niet de toezichthoudende pen in handen zoals overheden dat doen. Maar zijn zachte kracht? Dat is zwaar.
Hij lanceerde een Commissie voor AI. Hij roept leiders bijeen. Hij bevordert de menselijke bloei.
Terwijl toezichthouders moeite hebben om de snelheid van de code bij te benen, zou het morele gewicht van het Vaticaan wel eens de doorslag kunnen geven. Of misschien fluistert het gewoon tegen de wind in.
Alleen de tijd zal het leren.
