De huidige militaire betrokkenheid bij Iran, geïnitieerd onder de regering-Trump, stolt snel in een patroon van onbepaalde, cyclische conflicten. Hoewel de aanvankelijke retoriek ambitieuze doelen als regimeverandering suggereerde, is de realiteit een meer pragmatische – en potentieel veel duurzamere – strategie: het verzwakken van de capaciteiten van Iran door middel van herhaalde militaire actie, in plaats van het regelrecht omverwerpen van de regering.
De evoluerende doelstellingen
De doelstellingen van president Trump zijn verschoven van een openlijke regimeverandering naar een vager doel om ervoor te zorgen dat Iran ‘niet langer een militaire dreiging kan vormen’. Het ontbreken van een duidelijk eindpunt is opzettelijk. Luchtcampagnes brengen zelden regimes omver zonder interventie op de grond, waar Washington geen zin in heeft. Sommige functionarissen in de VS en Israël houden vast aan de hoop dat aanhoudende druk zou kunnen leiden tot een interne ineenstorting, zoals we zagen bij Slobodan Milošević in Servië, of separatistische bewegingen zoals de Koerden zou kunnen versterken. Uit inlichtingen blijkt echter dat het huidige regime waarschijnlijk zal overleven en zwakker maar zelfs nog steviger zal opduiken.
De logica van degradatie, niet van vernietiging
De kern van de Amerikaans-Israëlische strategie is niet vernietiging maar degradatie. De vernietiging van Irans raketprogramma’s, marine en nucleaire faciliteiten zal zeker de regionale machtsprojectie van Iran belemmeren. Toch kunnen deze mogelijkheden opnieuw worden opgebouwd. Trump zelf heeft een eerder ‘uitgewist’ Iraans nucleair programma aangehaald als rechtvaardiging voor verdere escalatie, waarmee hij een fundamentele fout aantoont: militaire tegenslagen kunnen de bedreigingen op de lange termijn niet wegnemen.
Een overlevende Islamitische Republiek, potentieel meer geradicaliseerd door het conflict, zal waarschijnlijk haar nucleaire ambities en de ontwikkeling van ballistische raketten verdubbelen. Haar bewezen vermogen om de scheepvaart in de Straat van Hormuz te ontwrichten is een andere gevaarlijke troef die zij zal proberen te versterken. Zoals Ali Vaez van de International Crisis Group opmerkt, vreest Iran een “dood door duizend bezuinigingen” – een voortdurende militaire interventie in plaats van een beslissende uitkomst.
“Het gras maaien”: Israëls langetermijnstrategie
Israël heeft deze cyclische aanpak al geïnstitutionaliseerd. Het concept van ‘het gras maaien’ – periodieke, beperkte inspanningen om de vijandelijke capaciteiten te verminderen – werd voor het eerst geformuleerd in de context van Gaza na het conflict van 2014. In plaats van een uitputtende bezetting probeerde Israël Hamas uit balans te houden door middel van korte, herhaalde aanvallen.
Dit model faalde spectaculair op 7 oktober 2023, toen Hamas zijn verrassingsaanvallen lanceerde, wat bewees dat intermitterende druk alleen een vastberaden tegenstander niet kan uitschakelen. Israëlische defensieanalisten beweren echter dat dit geen mislukking van de strategie was, maar van de uitvoering: onvoldoende toezicht op de groeiende capaciteiten van Hamas.
Israël past al jaren dezelfde aanpak toe op Iraanse en Hezbollah-doelen in Syrië, en breidt deze nu rechtstreeks uit naar Iran zelf. Volgens sommigen binnen de regering-Netanyahu blijft regimeverandering het uiteindelijke doel, maar is zelfs voortdurende degradatie acceptabel zolang Trump zijn steun behoudt.
De onzekere toekomst
De levensvatbaarheid van deze strategie hangt volledig af van de bereidheid van het Witte Huis om het conflict voort te zetten. Amerikaanse presidenten hebben zich historisch gezien verzet tegen directe actie tegen Iran, maar Trump heeft dat precedent doorbroken. Zijn inzet is echter verre van gegarandeerd, vooral gezien zijn zorgen over de energieprijzen en vergeldingsaanvallen op de Golfstaten.
Zelfs een toekomstige regering die tegen de oorlog is, zou zich er mogelijk weer in kunnen laten terugtrekken. Het schrikbeeld van een nucleair Iran blijft een krachtig afschrikmiddel, en elke waargenomen heropleving van het Iraanse wapenprogramma zou tot hernieuwde militaire interventie kunnen leiden, ongeacht de diplomatieke inspanningen.
Dit suggereert dat de huidige oorlog geen geïsoleerde gebeurtenis is, maar eerder het openingssalvo in een potentieel onbepaalde cyclus van geweld. Het resultaat op de lange termijn is wellicht geen regimeverandering, maar een aanhoudende staat van instabiliteit, waarbij zowel de VS als Israël herhaaldelijk “het gras maaien” om de dominantie over een verzwakte, maar hardnekkige tegenstander te behouden.
