De geopolitieke impasse tussen de Verenigde Staten en Iran heeft een kritiek punt bereikt. Hoewel president Donald Trump de wens heeft geuit om een nieuwe overeenkomst te bereiken om het nucleaire programma van Iran in te perken en de Straat van Hormuz te stabiliseren, is de weg naar diplomatie beladen met structurele en geloofwaardigheidshindernissen.
In een recente discussie op Today,Explained gaf Wendy Sherman – de voormalige vice-minister van Buitenlandse Zaken die een cruciale rol speelde bij de onderhandelingen over het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) uit 2015 – een deskundige analyse van waarom de huidige inspanningen op zulke grote weerstand stuiten en wat er op het spel staat voor de mondiale stabiliteit.
De fundamentele botsing van doelstellingen
Om een onderhandeling te laten slagen, moeten beide partijen overlappende belangen hebben. Momenteel lijken de doelstellingen van Washington en Teheran fundamenteel op gespannen voet te staan:
- De Amerikaanse agenda: De regering-Trump heeft tot doel te voorkomen dat Iran kernwapens verkrijgt, de vrije stroom van olie door de Straat van Hormuz te garanderen en de Iraanse financiering van regionale bondgenoten zoals Hezbollah, Hamas en de Houthis te beperken.
- De Iraanse Agenda: Teheran probeert zijn macht over de Straat van Hormuz te behouden, zijn recht op uraniumverrijking te behouden en zijn regionale bondgenoten te blijven steunen om macht te projecteren.
Deze ‘kloof’ wordt nog verergerd door een verschil in onderhandelingservaring. Hoewel het Amerikaanse team momenteel klein is, bestaat de Iraanse delegatie uit doorgewinterde diplomaten zoals minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi, die een centrale figuur was in de onderhandelingen van 2015 en een grondige kennis bezit van de werking van de vorige deal.
Lessen uit de nucleaire deal van 2015
Sherman ging in op de algemene kritiek op de oorspronkelijke deal uit het Obama-tijdperk, met name op het argument dat deze te korte termijn was.
“De critici zeggen dat het sterkste deel van de deal slechts vijftien jaar duurde. Ze wilden dat het voor altijd zou duren”, merkte Sherman op.
Ze legde uit dat de deal was ontworpen met een “ontsnappingstijdlijn van één jaar.”** Dit gaf de internationale gemeenschap de tijd om te reageren als werd ontdekt dat Iran vals speelde. Bovendien benadrukte Sherman dat het alternatief voor een dergelijke diplomatie – het nastreven van regimeverandering met militair geweld – catastrofale risico’s met zich meebracht, waaronder de sluiting van de Straat van Hormuz, pieken in de mondiale gasprijzen en enorme economische en menselijke kosten.
De geloofwaardigheidskloof in de huidige onderhandelingen
Een belangrijk obstakel voor een nieuwe deal is het waargenomen gebrek aan geloofwaardigheid van het huidige Amerikaanse onderhandelingsteam. Sherman uitte zijn scepsis over de effectiviteit van figuren als vice-president JD Vance, Steve Witkoff en Jared Kushner.
Het kernprobleem is diplomatiek vertrouwen. Sherman wees erop dat, omdat eerdere onderhandelingspogingen op plotselinge escalaties en aanvallen stuitten, Iraanse functionarissen mogelijk niet bereid zijn terug te keren naar de tafel met vertegenwoordigers die zij als inconsistent beschouwen. Zonder een gevestigde diplomatieke verstandhouding neemt de kans op een duurzame overeenkomst af.
De kosten van diplomatieke instabiliteit
De gevolgen van de huidige impasse reiken tot ver buiten het Midden-Oosten. Sherman stelt dat het mislukken van eerdere overeenkomsten heeft geresulteerd in verschillende strategische tegenslagen voor de Verenigde Staten:
- Economische last: De instabiliteit draagt door de volatiliteit van de energiemarkt bij aan hogere kosten voor gewone Amerikanen.
- Strategische verzwakking: De VS hebben hun wapenvoorraden uitgeput en al lang bestaande allianties ondermijnd.
- Geopolitieke verschuivingen: Het huidige landschap heeft onbedoeld de posities van Rusland en China versterkt. Bovendien heeft de versoepeling van bepaalde sancties broodnodige inkomsten opgeleverd voor regimes die verwikkeld zijn in conflicten, zoals de Russische oorlog in Oekraïne.
- Nucleaire proliferatie: Naarmate Iran harder wordt, groeit de druk om een nucleair afschrikmiddel te verwerven. Als Iran met succes een wapen ontwikkelt, kan dit een kernwapenwedloop veroorzaken tussen andere regionale machten en zelfs Amerikaanse bondgenoten sluiten.
Conclusie
De strijd om met Iran te onderhandelen is niet slechts een technisch geschil over de verrijkingsniveaus, maar een fundamentele strijd over regionale invloed en diplomatiek vertrouwen. Zonder een geloofwaardig raamwerk dat de belangrijkste veiligheidsproblemen van beide landen aanpakt, blijft het risico op nucleaire proliferatie en mondiale economische instabiliteit toenemen.
